คริปโตเคอร์เรนซีกับโทเคนดิจิทัล กฎหมายไทยแยกสองคำนี้อย่างไร
12 ตุลาคม 2569

ใครที่อ่านข่าวการเงินแล้วสะดุดกับคำว่า “โทเคนดิจิทัล” ซึ่งบางครั้งมาคู่กับคำว่าคริปโต บางครั้งก็แยกกันชัดเจน แล้วไม่แน่ใจว่าต่างกันตรงไหน เนื้อหาต่อไปนี้ตั้งใจอธิบายสำหรับคนกลุ่มนั้นโดยเฉพาะ ไม่ลงรายละเอียดตัวบท แต่ให้เห็นโครงใหญ่ว่าทำไมกฎหมายไทยต้องแยกสองคำนี้ออกจากกัน
ในภาษาพูดทั่วไป คนมักเรียกทุกอย่างที่อยู่บนบล็อกเชนว่า “เหรียญ” หรือ “คริปโต” รวมกันหมด แต่ในทางกฎหมาย คำเรียกมีผลต่อว่าใครเป็นผู้กำกับดูแล ใครให้บริการได้ และผู้ซื้อได้รับความคุ้มครองแบบไหน
สินทรัพย์ดิจิทัล คำใหญ่ที่ครอบทั้งสองอย่าง
กฎหมายไทยที่ดูแลเรื่องนี้โดยตรงคือพระราชกำหนดการประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล ซึ่งใช้คำว่า “สินทรัพย์ดิจิทัล” เป็นร่มใหญ่ แล้วแบ่งย่อยออกเป็นสองกลุ่ม คือคริปโทเคอร์เรนซี (กฎหมายสะกดแบบนี้) และโทเคนดิจิทัล หน่วยงานหลักที่กำกับดูแลคือสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ หรือ ก.ล.ต.
การแยกสองกลุ่มนี้คล้ายนักสะสมที่จัดของเข้าลิ้นชักตามประเภท ถ้าเคยเห็นวิธีจัดหมวดธงเชียร์ทีมฟุตบอลของนักสะสมตัวจริง จะเข้าใจว่าการวางของผิดช่องไม่ได้ทำให้ของเสีย แต่ทำให้ดูแลผิดวิธี กฎหมายก็คิดแบบเดียวกัน
คริปโทเคอร์เรนซี ใช้เป็นสื่อกลางแลกเปลี่ยน
ในความหมายกว้างๆ คริปโทเคอร์เรนซีคือหน่วยข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์บนระบบเครือข่ายที่สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนสินค้า บริการ หรือสิทธิอื่นใด หรือแลกเปลี่ยนระหว่างสินทรัพย์ดิจิทัลด้วยกัน ตัวอย่างเชิงแนวคิดที่คนรู้จักมากที่สุดคือ Bitcoin ซึ่งไม่มีบริษัทใดเป็นผู้ออกและไม่ได้ให้สิทธิในธุรกิจใดแก่ผู้ถือ
สิ่งที่ควรเข้าใจคือ การที่กฎหมายรับรู้ว่าสิ่งนี้มีอยู่และกำกับดูแลผู้ให้บริการ ไม่ได้แปลว่ามันเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายแบบเงินบาท และไม่ได้แปลว่าราคาจะมั่นคง
โทเคนดิจิทัล ตัวแทนของ “สิทธิ” บางอย่าง
โทเคนดิจิทัลต่างออกไป เพราะสร้างขึ้นเพื่อกำหนดสิทธิของผู้ถือ ไม่ได้มีไว้เป็นสื่อกลางแลกเปลี่ยนเป็นหลัก ในทางปฏิบัติ ก.ล.ต. อธิบายแยกเป็นสองแบบกว้างๆ
- โทเคนเพื่อการลงทุน ให้สิทธิผู้ถือได้ร่วมลงทุนในโครงการหรือกิจการ เช่น สิทธิรับส่วนแบ่งรายได้จากโครงการ ลักษณะใกล้เคียงหลักทรัพย์ จึงมีเกณฑ์การเสนอขายที่เข้มงวด
- โทเคนเพื่อใช้ประโยชน์ ให้สิทธิได้รับสินค้า บริการ หรือสิทธิเฉพาะเจาะจงตามที่ตกลงกันไว้ เช่น สิทธิเข้าใช้บริการบางอย่าง
รายละเอียดว่าโทเคนแต่ละตัวจัดอยู่ประเภทไหน ขึ้นกับเงื่อนไขที่ผู้ออกกำหนดและหลักเกณฑ์ของ ก.ล.ต. ซึ่งปรับปรุงได้เป็นระยะ คนทั่วไปจึงไม่จำเป็นต้องตัดสินเอง แต่ควรรู้ว่ามีการแบ่งแบบนี้อยู่ ใครเจอศัพท์อื่นที่ยังงง เช่น ไวท์เปเปอร์ หรือโทเคโนมิกส์ ดูได้จากคำอธิบายศัพท์คริปโตที่เขียนให้คนทั่วไปอ่าน
ความต่างนี้เกี่ยวกับเราอย่างไร
สำหรับคนที่ไม่ได้ทำธุรกิจคริปโต การแยกประเภทอาจฟังดูไกลตัว แต่มีผลกับการตัดสินใจหลายจุด
- ช่องทางที่ใช้ซื้อขาย ผู้ให้บริการซื้อขายหรือแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ดิจิทัลในไทยต้องได้รับอนุญาต การเลือกใช้ผู้ให้บริการที่มีรายชื่อในเว็บไซต์ ก.ล.ต. ช่วยลดความเสี่ยงจากแพลตฟอร์มเถื่อน
- การยืนยันตัวตน ผู้ให้บริการที่ได้รับอนุญาตต้องรู้จักลูกค้า จึงมีขั้นตอนส่งเอกสารยืนยันตัวตนก่อนเปิดบัญชี ที่ควรทำผ่านช่องทางทางการเท่านั้น
- การเสนอขายโทเคน การระดมทุนด้วยโทเคนดิจิทัลต่อประชาชนต้องผ่านเกณฑ์และช่องทางที่ ก.ล.ต. กำหนด ถ้ามีใครชวนซื้อโทเคนของโครงการโดยตรงผ่านแชตหรือกลุ่มลับ นั่นเป็นสัญญาณให้หยุดและตรวจสอบ
- เรื่องภาษีและเอกสาร ประเภทของสินทรัพย์และรูปแบบรายได้อาจมีผลต่อการคำนวณภาษี ควรสอบถามกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญ และเก็บประวัติการซื้อขายของตัวเองไว้ให้ครบตั้งแต่ต้น
- การคุ้มครองไม่ได้แปลว่าปลอดภัย แม้ผู้ให้บริการจะได้รับอนุญาต ใบอนุญาตไม่ได้คุมราคา มูลค่าสินทรัพย์ยังขึ้นลงรุนแรงได้ เงินที่ใช้จึงควรเป็นก้อนที่ยอมเสียได้ และวลีกู้คืนต้องไม่ถูกบอกต่อให้ใคร
อ่านต่อจากแหล่งต้นทาง
นิยามและหลักเกณฑ์ฉบับเต็มอยู่ในเว็บไซต์ของ ก.ล.ต. ซึ่งมีทั้งคำอธิบายสำหรับประชาชนและรายชื่อผู้ให้บริการที่ได้รับอนุญาต ก่อนเชื่อคำอธิบายจากโพสต์หรือคลิปใด ควรเปิดเทียบกับข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานโดยตรงสักครั้ง