FillForWallet

ที่อยู่กระเป๋าคริปโตเป็นข้อมูลสาธารณะ ใครเห็นอะไรได้บ้าง

ที่อยู่กระเป๋าคริปโตเป็นข้อมูลสาธารณะ ใครเห็นอะไรได้บ้าง
ที่มา: Wikimedia Commons

ที่อยู่กระเป๋าคริปโตเป็นตัวอักษรและตัวเลขยาวๆ ไม่มีชื่อ นามสกุล หรือเลขบัตรของใครติดอยู่ หลายคนจึงสรุปว่าไม่มีใครรู้ว่าตัวเองถืออะไรอยู่ แต่ “ไม่มีชื่อ” กับ “ไม่มีใครเห็น” เป็นคนละเรื่องกัน ข้อมูลที่อยู่หลังที่อยู่นั้น ทั้งยอดคงเหลือและทุกการโอนเข้าออก เปิดให้คนทั้งโลกดูได้ตลอดเวลา สิ่งที่ซ่อนอยู่มีเพียงคำตอบว่าใครเป็นเจ้าของ และคำตอบนั้นก็อาจหลุดออกมาได้ง่ายกว่าที่คิด

บล็อกเชนสาธารณะคือสมุดบัญชีที่ทุกคนเปิดอ่านได้

บล็อกเชนอย่างบิตคอยน์และเครือข่ายสาธารณะส่วนใหญ่ออกแบบให้ทุกเครื่องในเครือข่ายเก็บสำเนาข้อมูลชุดเดียวกัน เพื่อให้ช่วยกันตรวจสอบได้ว่าไม่มีใครใช้เงินซ้ำหรือเสกเงินขึ้นมาเอง ความโปร่งใสนี้จึงเป็นหัวใจของระบบ ไม่ใช่ช่องโหว่

ผลที่ตามมาคือใครก็ตามสามารถเปิดเครื่องมือดูบล็อก หรือที่เรียกกันว่า block explorer แล้วพิมพ์ที่อยู่กระเป๋าใดก็ได้ลงไป ระบบจะแสดงยอดคงเหลือ รายการรับและส่งทั้งหมด เวลาที่เกิดธุรกรรม และที่อยู่ปลายทางที่เคยติดต่อกัน ไม่ต้องสมัครสมาชิก ไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของ

ส่วนที่ไม่มีใครเห็นคือกุญแจส่วนตัว ซึ่งเป็นสิ่งที่ใช้ยืนยันการโอนออก กุญแจนี้ต้องเก็บเป็นความลับตลอดไป ใครอยากเข้าใจว่าที่อยู่สาธารณะกับกุญแจลับเกี่ยวโยงกันอย่างไร อ่านเพิ่มได้ในหลักการคู่กุญแจที่อธิบายด้วยภาษาธรรมดา

นามแฝงไม่เท่ากับนิรนาม

คำที่ใช้อธิบายสถานะนี้ได้ตรงที่สุดคือ “นามแฝง” (pseudonymous) ที่อยู่กระเป๋าทำหน้าที่เหมือนชื่อเล่นที่ไม่มีใครรู้ว่าเป็นใคร จนกว่าจะมีข้อมูลบางอย่างมาโยงชื่อเล่นนั้นเข้ากับตัวจริง

จุดโยงที่พบบ่อยมีหลายทาง เช่น การโอนเหรียญจากกระดานซื้อขายที่ยืนยันตัวตนแล้วเข้ากระเป๋าส่วนตัว ผู้ให้บริการรู้ว่าที่อยู่ปลายทางเป็นของลูกค้าคนไหน การโพสต์ที่อยู่กระเป๋าไว้บนโซเชียลเพื่อรับเงินสนับสนุน ก็เท่ากับประกาศให้คนทั่วไปรู้ว่าที่อยู่นี้เป็นของใคร หรือการรับเงินจากเพื่อนที่รู้จักตัวจริงอยู่แล้ว

เมื่อจุดใดจุดหนึ่งถูกโยงได้ คนที่สนใจก็ไล่ดูต่อได้ว่าเงินจากที่อยู่นั้นไหลไปไหนต่อ ที่อยู่อื่นที่เคยรับส่งกันบ่อยๆ ก็มีแนวโน้มเป็นของคนเดียวกันหรือคนใกล้ชิด ภาพทางการเงินของคนคนหนึ่งจึงค่อยๆ ปะติดปะต่อขึ้นมาได้

ใครเห็นอะไรได้บ้าง

ตารางนี้เป็นภาพรวมแบบกว้างๆ รายละเอียดจริงขึ้นกับแต่ละเครือข่ายและนโยบายของผู้ให้บริการ

ใครเห็นอะไรได้หมายเหตุ
คนทั่วไปที่มีที่อยู่กระเป๋ายอดคงเหลือ ประวัติรับส่งทั้งหมด ที่อยู่คู่ธุรกรรม เวลาไม่รู้ชื่อเจ้าของ ถ้าไม่มีข้อมูลอื่นมาโยง
คนที่เคยโอนเงินให้เราที่อยู่ของเรา จึงย้อนดูยอดและประวัติได้ทันทีเหตุผลที่ไม่ควรใช้ที่อยู่เดียวรับเงินจากทุกคน
กระดานซื้อขายที่เรายืนยันตัวตนชื่อจริง และที่อยู่ที่เราฝากเข้าหรือถอนออกเก็บข้อมูลตามกฎหมายและนโยบายของแต่ละแห่ง
ผู้ติดตามโพสต์ของเราที่อยู่ใดก็ตามที่เราเคยโพสต์ไว้ พร้อมตัวตนบนโซเชียลโพสต์เก่าที่ลืมไปแล้วก็ยังถูกค้นเจอได้
หน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมายข้อมูลบนเชนร่วมกับข้อมูลที่ขอจากผู้ให้บริการได้ดำเนินการตามกระบวนการทางกฎหมาย
ผู้ไม่หวังดีที่จับตาอยู่ทุกอย่างที่คนทั่วไปเห็น และอาจส่งเหรียญแปลกมาเพื่อติดตามใช้เลือกเป้าหมายที่ถือยอดสูง

แถวสุดท้ายคือส่วนที่ควรใส่ใจที่สุด บางครั้งมีเหรียญจำนวนเล็กน้อยถูกส่งเข้ามาเองโดยไม่ได้ขอ เพื่อใช้ติดตามการเคลื่อนไหวหรือหลอกให้ไปกดลิงก์ วิธีรับมือมีอธิบายไว้ในเมื่อมีเหรียญไม่รู้ที่มาโผล่ขึ้นในกระเป๋าเฉยๆ

ลดการเปิดเผยอย่างไรให้ถูกต้อง

เป้าหมายตรงนี้ไม่ใช่การหลบเลี่ยงกฎหมายหรือซ่อนที่มาของเงิน แต่เป็นการไม่เปิดเผยฐานะทางการเงินของตัวเองให้คนแปลกหน้าโดยไม่จำเป็น เหมือนที่เราไม่เดินแจกสลิปเงินเดือนให้คนในซอย

อย่างแรก ใช้ที่อยู่ใหม่เมื่อรับเงิน แอปกระเป๋าหลายแบบสร้างที่อยู่รับใหม่ให้อัตโนมัติ การใช้ที่อยู่ใหม่ช่วยให้คนที่เคยโอนให้เราไม่เห็นภาพรวมทั้งหมด

อย่างที่สอง แยกกระเป๋าตามบทบาท ถ้าจำเป็นต้องเปิดเผยที่อยู่ต่อสาธารณะ เช่น รับเงินสนับสนุนงานสร้างสรรค์ ให้ใช้กระเป๋าแยกที่ไม่ปนกับเงินเก็บส่วนตัว

อย่างที่สาม คิดก่อนโพสต์ ภาพหน้าจอยอดเงิน ที่อยู่กระเป๋า หรือหลักฐานการโอน เป็นข้อมูลที่ถูกเก็บและค้นเจอได้นาน มุมนี้มีเล่าละเอียดในผลเสียของการโชว์ยอดเหรียญให้คนในโซเชียลเห็น

อย่างที่สี่ ไม่ใช้บริการผสมเหรียญหรือเครื่องมือที่อ้างว่าทำให้เงินไร้ร่องรอย เพราะอาจเข้าข่ายผิดกฎหมายและเสี่ยงถูกระงับบัญชี ข้อสงสัยเรื่องข้อกำหนดควรตรวจสอบกับ ก.ล.ต. หรือผู้เชี่ยวชาญ

ความเป็นส่วนตัวแบบนี้ไม่ได้จบแค่ในกระเป๋าคริปโต อุปกรณ์รอบบ้านหลายชิ้นก็ส่งข้อมูลการใช้งานออกไปโดยที่เราไม่ทันสังเกต ใครอยากไล่ปิดจุดเหล่านั้นด้วย ลองดูการปรับทีวีในบ้านไม่ให้เก็บข้อมูลการดูของเรามากเกินไป ประกอบกัน

มองกระเป๋าตัวเองจากสายตาคนนอก

วิธีเข้าใจเรื่องนี้ที่ได้ผลที่สุดคือเปิดเครื่องมือดูบล็อกของเครือข่ายที่ใช้อยู่ แล้วค้นที่อยู่กระเป๋าของตัวเอง ภาพที่ขึ้นมาบนจอคือสิ่งเดียวกับที่คนแปลกหน้าทุกคนเห็นได้ ถ้าเห็นแล้วรู้สึกว่าเปิดเผยเกินไป นั่นคือสัญญาณให้เริ่มแยกกระเป๋าและระวังการแชร์ที่อยู่ตั้งแต่ตอนนี้